Türk – İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet

TÜRK – İSLAM DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET

  • Devlet Yönetimi

Karahanlılar: Devleti İkili Teşkilat esasına göre idare ediyorlardı. Doğuda büyük Hakan (merkezde) oturuyordu.

Doğuda oturan Arslan Han unvanını alıyordu. Batıda oturan Hakan ise Buğra Han unvanı verilmekteydi.

Gazneliler: Devletin başında hükümdar bulunurdu. Hükümdara Sultan unvanı verilirdi.

Sultan unvanını ilk defa kullanan Türk Hükümdarı Gazneli Mahmut’tur.

Büyük Selçuklular: Devlet teşkilatında Gaznelileri ve Abbasileri örenek almışlardır.

Selçuklularda hükümdara Sultan denilirdi. Son dönemlerde Sultan-ı Azam unvanını kullandılar.

Türk Devletlerinde;

  • Hutbe okutmak
  • Para bastırmak
  • Cert adı verilen hükümdar şemsiyesi
  • Tuğ
  • Sancak
  • Otağ denilen hükümdar çadırı
  • Nevbet (sarayda çalınan askeri müzik)
  • Mühür

Bağımsızlık sembolleri olarak kullanılmıştır.

Türk – İslam Devletlerinde, Devlet işleri Büyük Divanda (Divan-ı Saltanat) görülürdü. Bu divana vezir başkanlık ederdi. Vezirlerin başkanlık ettiği ikinci derece divanlar vardı. Bunlar;

Tuğra Divanı: Yazışmalara bakardı.

İstifa Divanı: Maliye işlerine bakardı.

Divan-ı işraf: Devlet işlerini denetlerdi.

Niyabet-i Saltanat

Divan-ı Mezalim: Sultanın başkanlık yaptığı mahkemedir, halkın şikayetleri dinlenir.

Memleket illere ayrılır, başlarında Valiler bulunurdu. Bunlara Melik denirdi. (Hanedan olanlara)

Eyaletlerde;

Askeri işlerden sorumlu: Şihne

Sivil yönetimden sorumlu: Amid

Belediye işlerinden sorumlu: Muhtesip

Şehzadelerin yanında bulunan ve onları yetiştiren Atabey bulunurdu

Adalet (Yargı) İşleri:

Türk – İslam Devletlerinde hukuk, Şeri ve Örfi olmak üzere ikiye ayrılırdı.

Şer’i davalara Kadılar bakardı. (Kadıların başında Kadıul Kudat bulunur.)

Örf’i davalara (Devlete karşı işlenen suçlara) Emir-i Dad bakardı

Ordu mensuplarına ait davalara ise Kadı Askeri bakardı.

Ordu:

Karahanlılarda ordunun komutanına Subaşı denilirdi.

Gaznelilerde ise ordunun büyük bir kısmını Hassa Askerleri oluşturmakta idi.

Büyük Selçuklularda ordu: Altı bölğmden oluşmakata idi.

  • Gulam-ı Saray (Saray Köleleri)
  • Hassa Askeri (Eğitimli, Maaşlı, Türklerden)
  • Meliklerini, Askeri Valilerin askerleri (Eyalet Askerleri)
  • Bağlı Devletlerin ve Beyliklerin askerleri (Yardımcı Kuvvetler)
  • Türkmenler
  • Sipahiler (İkta)

Saray Teşkilatı

  • Din ve İnanış

İslam dini yaygındı. (Genelde Hanefi Mezhebi)

Gazneli Mahmut İslamiyet’i yaymak için Hindistan’a 17 sefer düzenledi

Sufi hareketler gelişti.

  1. yüzyıl’dan itibaren çeşitli tarikatlar ortaya çıktı.

Sufiler tarafından ortaya atılan inanç ve düşünce sistemine Tasavvuf denir.

Rifailik, Kadirilik, Kübrevilik, Ekberilik (Muhyiddin El Arabi), Yesevilik (Hoca Ahmet Yesevi) gibi.

  • Sosyal ve İktisadi Hayat

İktisadi hayatın temelini hayvancılık ve tarıma dayanıyordu. Hayvancılıkla uğraşanlar göçebe olarak yaşarlardı. (yaylak ve kışlaklarda )

Köylerde yaşayanlar tarımla uğraşırdı.

Şehirlerde yaşayanlar tarım, ticaret ve sanatla uğraşmakta idiler.

Esnaf ve Sanatkarlara Lonca (ayrı ayrı birlikler) halinde örgütlenmişlerdir.

Köylüler mallarını istedikleri yerde istedikleri gibi satarlardı.

Gayri Müslimlere hoşgörülü davranıyorlardı.

Tolunoğulları ve İhşitler tarıma önem verdiler.

Baharat Yolu bu dönemde önemli bir ticaret yoludur.

Karahanlılar ve Ganeliler tarım ve ticaretin gelişmesi için tedbirler aldılar.

Selçuklular ticarete önem verdiler. Ticaret yolları üzerine Kervansaraylar, hanlar yaptılar. Yolların güvenliğini sağladılar. Büyük şehirlerde pamuk ve ipek dokumacılığı gelişti.

Selçuklularda toprak yönetimi bakımından;

  1. Has Arazi: Vergi geliri Sultana ait araziler.
  2. İkta Toprakları: Gelirleri hizmet karşılığı Devlet adamlarına bırakılan toprak.
  3. Mülk toprakları: Özel Mülk Araziler
  4. Vakıf Toprakları: Hayır kurumlarına ait topraklar.

 

  • Dil ve Edebiyat

Karahanlılar: resmi dil Türkçedir. (Uygur yazısını kullanmışlardır.)

İlk büyük eserler ve İslam tesiri taşıyan eserlerde bu dönemde ortaya çıkmıştır.

Yusuf Has Hacib ilk eser veren yazardı – Kutadgu Bilig (1069); İlk Türkçe manzum eserdir. Uygur alfabesi ile yazılmıştır.

Kaşgarlı Mahmud (1074) – Divan-ı Lügat-it Türk (Ansiklopedik Sözlük ) Türkçe’nin Arapçadan üstünlüğünü kanıtlamak için yazmıştır.

Yüknekli Edip Ahmet – Atabetül Hakayık (Nasihatname)

Hoca Ahmet Yesevi – Divan-ı Hikmet (Türk tasavvuf edebiyatının bilinen en eski örneği)

Gazneliler: Resmi dili Arapça, Edebi dili Farsçadır.

Firdevsi Şehname adlı eserini Sultan Mahmuta yazmıştır.

Sistani (şair), Manucehri, Sanai gibi şairler yetişti.

Şeyh Nizaminin Mahsen-i Esrar bu dönemde yazıldı.

Kelile ve Dimme bu dönemde Farsçadan Arapçaya çevrildi.

Büyük Selçuklular: Resmi dil Arapça

Konuşma dili Türkçe

Edebi dil Farçadır.

 

  • Bilim ve Sanat

Bilim:

İlk Selçuklu Medresesi Tuğrul Bey zamanında Nişaburda yaptırıldı.

Selçuklular zamanında ilk büyük Medrese; Alpaslan’ın veziri Nizam-ı Mülk tarafından Bağdat’ta yaptırıldı. (Nizamiye Medresesi)

Astronomide gelişme sağlandı. Melik Şah adına Çelali Takvimi hazırlandı. (Ömer Hayyam başkanlığında matematikçi, Astronomi bilgini ve Şair)

Bu dönemde yetişen bilim adamları;

FARABİ: Matematik, Fizik, Astronomi, Mantık, Pisikoloji ve Siyaset alanında çalışmalar yapmıştır.

BİRUNİ: Matematik, Fizik alanında çalışmalar yapmıştır.

ABDULLAH BARANİ: Tirigonometri ilminin kurucusudur.

F.RAZİ VE ZEMAHŞERİ, gibi bilim adamları da yetişmiştir.

 

Tarihçiler:

İbn’ul- Hassul

Muizzi

Hemadani

Beyhaki

Çoğrafya: Ahmet Tusi (Irak Selçukluları); Acaıbul Mahlukat

 

Edebiyat: Edebi Dil Farçadır.

Ünlü Edebiyatçılar;

Ömer Hayyam

Curcani

Ebiverdi

Muizzi

Enverdi

Erzaki

 

Mimarlık:

Bu dönemde Selçuklu coğrafyasında çeşitli Cami, medrese, kervansaraylar yapıldı. Tuğladan otağılara benzer Kümbetler yapıldı. İlk Selçuklu Türbesi Rey’deki Tuğrul Bey’in Kümbet’i Tuğrul’dur. Bağdat’ta İmam-ı Azam, Necefte ki Hz. Ali’ye ait türbeler Sultan Melik Şah tarafından inşa ettirildi.

Minare yapımı geliştirildi. Çadır şeklinde kubbeler inşa edildi. Bu tarz bazı Kümbetlerde de kullanıldı.

Çinicilik sanatı gelişti. Oymacılık sanatı gelişti. Hayvan kabartmaları yapıldı. Hat yazısı geliştirildi. Kitap resmi ve Minyatür sanatı geliştirilmiştir.

ÖSYM Sınavları
12 Haziran 2017 Cumartesi
Geri Sayım Kodu