İlk Türk İslam Devetleri (Karahanlılar, Gazneliler)

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

Karahanlılar (840-1212)

– Karahanlılar Devleti, Uygurların dağılmasından sonra Karluk, Yağma ve Çiğil Türkleri tarafından Doğu ve Batı Türkistan’da kurulmuştur.

– Kurucusu Bilge Kül Kadir Han’dır.

– Başkenti Balasagun’dur.

– Karahanlı hükümdarlarından Satuk Buğra Han’ın etkisiyle Karahanlılar arasında İslamiyet’in yayılması hızlanmış ve Karahanlılar Orta Asya’da ilk Müslüman Türk devleti haline gelmiştir.

– Samanoğulları Devleti’ne 999’da son verdiler. Horasan’ı almak için Gaznelilerle yaptıkları savaşlarda yenildiler.(Nasr Ali Han dönemi).

– En güçlü oldukları dönem Yusuf Kadir Han’dır.

– Türklerin İslamiyet’e geçişlerinde ve Türk kültürüyle İslam kültürünün kaynaşmasında etkili olmuşlardır.

Yıkılış Nedenleri:

– Yusuf Kadir Han’ın ölmeden önce ülkesini çocukları arasında paylaştırması,

– Çıkan karışıklıklar ve taht kavgaları,

– Karahanlıların 1058’de Doğu ve Batı Karahanlılar olmak üzere ikiye ayrılmasıdır.

– Doğu Karahanlılar (başkenti Kaşgar) 1211’de Karahitaylar tarafından

– Batı Karahanlılar (başkenti Semerkant) da 1212’de Harzemşahlar tarafından yıkılmıştır.

Kültür ve uygarlık alanında ilerleyen Karahanlılar;

– Türkçe’ye önem vermişler ve resmi dil olarak kullanmışlardır.

– Türk dilini ve kültürünü devam ettiren Karahanlılar ilk Türk-İslam eserlerini ortaya koymuşlardır. En önemli eserleri;

Yusuf Has Hacib — Kutadgu Bilig

Kaşgarlı Mahmut — Divan-ı Lügati’t Türk

Ahmet Yesevi —Divan-ı Hikmet

Edip Ahmet Yükneki — Atabetül Hakayık

– Türk-İslam tarihinde ilk medreseleri kurarak eğitime önem vermişlerdir.

– Türk tarihinde ilk kervansarayları (Ribat) kurarak ticareti geliştirmişlerdir.

– Karahanlıların hakim oldukları topraklarda Türkler yaşadıkları için Arapça ve Farsça gelişmemiştir. Karahanlılar yazıda Uygur alfabesini kullanmışlardır.

 

Gazneliler (963-1187)

– Gazneliler Devleti, Afganistan’daki Gazne şehrinde Samanoğullarının Herat valisi Alp Tigin tarafından kurulmuştur. Başkenti Gazne’dir.

– İran, Horasan, Afganistan ve Kuzey Hindistan’a hakim oldular. Gazneliler en parlak dönemlerini Sultan Mahmut zamanında yaşamışlardır.

– Sultan Mahmut döneminde Gazneliler, Hindistan’a 17 sefer düzenleyerek Kuzey Hindistan’a hakim olmuşlar ve burada İslamiyet’i yaymışlardır.

– Abbasi Halifesini  Şii Büveyhoğullarına karşı korudu. Bundan dolayı Abbasi halifesi kendisine “Sultan” unvanını verdi. Böylece tarihte sultan ünvanını ilk kez kullanan kişi Gazneli Mahmut oldu.

– Gazneli Mahmut’un oğlu Mesut 1040’da Dandanakan Savaşı’nda Selçuklulara yenilince  Gazneliler Horasan’daki topraklarını kaybederek, Hindistan ve Afganistan’da varlıklarını sürdürmeye çalışmışlardır.

Yıkılış Nedenleri:

– Selçuklularla yapılan Dandanakan Savaşından sonra devletin zayıflamaya başlaması.

– Ülkede iç karışıklıkların çıkması.

– Dandanakan yenilgisi ile zayıflayan Gazneliler toparlanamayarak  1187’de Afgan yerlilerinden olan Gurlular tarafından yıkıldı.

Gaznelilerin birçok ulusu (Türkler, İranlılar, Hindular, Gurlular) bünyesinde bulundurmaları parçalanmalarında ve yıkılmalarında önemli rol oynamıştır.

– Türkçe ’ye ve Türk kültürüne gereken önemi verememişler, ilim dili olarak Arapça, edebiyat dili olarak da Farsça’yı kullanmışlardır.

ÖSYM Sınavları
12 Haziran 2017 Cumartesi
Geri Sayım Kodu